نشتی پمپ HPLC نه تنها باعث هدر رفتن حلال‌های گران‌قیمت و ایجاد بی‌ثباتی در فشار و جریان می‌شود، بلکه در درازمدت می‌تواند به سایر بخش‌های پمپ آسیب جدی برساند. نمک‌های خشک شده اطراف ناحیه نشتی، نشانه واضحی از این مشکل هستند[citation:4]. تشخیص به موقع و رفع صحیح آن، یکی از مهارت‌های ضروری برای اپراتورهای HPLC است. این مقاله به شما کمک می‌کند تا منشاء نشت را پیدا کرده و در مورد رایج‌ترین مورد آن، یعنی تعویض سیل (Seal) پلانجر، به صورت ایمن و اصولی عمل کنید.

نقاط شایع نشتی در پمپ دستگاه HPLC و روش تعویض سیل (Seal) پلانجر

چهار نقطه اصلی نشتی در پمپ HPLC

1. سیل (Seal) پلانجر (Plunger Seal): رایج‌ترین نقطه نشتی. سیل دور میله پمپ (پلانجر) قرار دارد و با هر حرکت رفت و برگشت، دچار سایش می‌شود. نشانه: چکیدن یا ترشح مداوم حلال از سوراخ تخلیه (Vent Hole) در پایه پلانجر یا اطراف آن[citation:2].
2. اتصالات (Fittings) پمپ: اتصالات ورودی و خروجی چک‌والوها، سنسور فشار، یا میکسر (Mixer) ممکن است شل شده یا Ferrules آنها خراب شود. نشانه: رطوبت یا قطره‌ای ایستا در محل اتصال فلزی[citation:2].
3. خود چک‌والوها (Check Valves): بدنه چک‌والو ممکن است به دلیل سفت نشدن صحیح یا شکستگی نشتی دهد. نشانه: نشتی از درز بین بدنه استیل و اتصالات[citation:2].
4. شیر تخلیه هوا (Purge/Prime Valve): سیل داخلی این شیر ممکن است فرسوده شود. نشانه: نشتی از قسمت زیرین یا اطراف دسته شیر هنگام کارکرد پمپ[citation:2].

چک‌لیست گام‌به‌گام برای پیدا کردن دقیق محل نشتی

1. پمپ را خاموش کرده و فشار را رها کنید.
2. با دستمال کاغذی سفید و تمیز تمام سطح پمپ، به ویژه پایه هر پلانجر، اطراف چک‌والوها و تمام اتصالات را به دقت خشک کنید.
3. پمپ را روشن کرده و روی یک دبی پایین (مثلاً 0.5 میلی‌لیتر بر دقیقه) با حلال آب یا متانول قرار دهید.
4. به دقت مشاهده کنید: دستمال کاغذی را به آرامی نزدیک نقاط مشکوک (بدون تماس مستقیم با قطعات متحرک) بگیرید. اولین نقطه‌ای که دستمال را خیس کرد، منشاء نشتی است.
5. به دنبال رسوب نمک باشید: حتی اگر نشتی فعال نباشد، رد سفید رنگ نمک‌های خشک شده قبلی، محل احتمالی نشتی گذشته را نشان می‌دهد[citation:4].

راه‌حل رفع نشتی بر اساس محل آن

راهنمای عملی تعویض سیل (Seal) پلانجر

هشدار ایمنی: پیش از شروع، پمپ را خاموش کرده، از رها شدن کامل فشار سیستم اطمینان حاصل کنید و دستورالعمل دستگاه خود را مطالعه کنید.

1. تهیه قطعه: کیت سیل (Seal Kit) مخصوص مدل پمپ خود (مانند Agilent 1260، Waters 515، Shimadzu LC-20AD) را تهیه کنید. از سیل‌های با کیفیت استفاده کنید.
2. دسترسی به سیل: پیچ‌های پوشش (Casing) پلانجر را باز کنید تا پلانجر و Housing سیل نمایان شود.
3. خارج کردن سیل فرسوده: با استفاده از ابزار مخصوص (Seal Pick) یا یک وسیله غیرفلزی نرم، سیل قدیمی را به دقت خارج کنید. مراقب باشید به سطح صیقلی پلانجر خراش وارد نشود.
4. تمیزکاری: نشیمنگاه سیل (Seal Seat) و اطراف پلانجر را با حلال مناسب (مانند ایزوپروپانول) و گوش پاک‌کن به دقت پاک کنید.
5. نصب سیل جدید: سیل جدید را (با رعایت جهت صحیح آن) روی نشیمنگاه قرار داده و با ابزار نصب (Seal Driver) به آرامی و به طور یکنواخت در جای خود فشار دهید تا کاملاً seated شود.
6. روان‌کاری: چند قطره حلال یا روان‌کار مخصوص (مانند پمپ oil) را روی پلانجر و سیل جدید بچکانید.
7. مونتاژ مجدد: قطعات را به ترتیب معکوس سرهم کنید.
8. پرایم و تست: پمپ را پرایم کنید و با دبی پایین تست نشتی بگیرید. در ابتدا ممکن است کمی رطوبت دیده شود که معمولاً پس از چند دقیقه کار کردن برطرف می‌شود.

تعویض سیل یک سرویس دوره‌ای مهم است. اگر پس از تعویض، نشت ادامه داشت یا با مشکلات دیگری مانند نوسان فشار مواجه شدید، ممکن است آسیب‌های دیگری مانند خراشیدگی خود پلانجر وجود داشته باشد که نیاز به بازبینی تخصصی دارد. برای آشنایی با طیف وسیع‌تری از مشکلات، مقاله "تعمیر HPLC (اچ‌پی‌ال‌سی): رایج‌ترین خرابی‌ها + عیب‌یابی مرحله‌به‌مرحله" را مرور کنید.

حرف آخر تکنسین‌های پرتوشار:
«برای جلوگیری از نشتی زودرس پمپ، همیشه از حلال‌های HPLC grade و فیلتر شده استفاده کنید و هرگز پمپ را خشک (Dry) راه نیندازید. تعویض به موقع سیل‌های پمپ، هزینه‌ای جزئی در مقایسه با تعمیرات اساسی پلانجر یا هد پمپ است. در صورت عدم اطمینان از انجام تعمیر، آن را به متخصصان بسپارید.»